Ένα θεμελιώδες ερώτημα για την οικονομική επιστήμη.
Η οικονομία αποτελεί ίσως την πιο καθοριστική επιστήμη της σύγχρονης κοινωνίας. Μελετά την παραγωγή, την ανταλλαγή, τον πλούτο, την ανάπτυξη, τη φορολογία, το δημόσιο χρέος και συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η υλική ζωή των κοινωνιών.
Κι όμως, πίσω από αυτή τη φαινομενική επιστημονική πληρότητα, παραμένει ένα θεμελιώδες ερώτημα που σπάνια τίθεται:
Τι ακριβώς μετρά η οικονομία;
Μετρά την παραγωγή;
Μετρά τον πλούτο;
Μετρά την πραγματική οικονομική αξία;
Ή μήπως παρατηρεί κυρίως αριθμητικές αναπαραστάσεις — τιμές, νομισματικά μεγέθη, λογιστικές αποτιμήσεις και στατιστικούς δείκτες — χωρίς να διαθέτει ενιαία αντικειμενική μονάδα παρατήρησης της ίδιας της παραγωγικής πραγματικότητας;
Αν η οικονομία δεν διαθέτει σαφή μονάδα μέτρησης του αντικειμένου που εξετάζει, τότε ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής ανάλυσης ίσως βασίζεται περισσότερο στην αναπαράσταση παρά στην πραγματική μέτρηση.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το θεμελιώδες μεθοδολογικό πρόβλημα της οικονομικής επιστήμης.
Η τιμή, για παράδειγμα, αποτελεί βασικό εργαλείο της οικονομικής ζωής. Όμως η τιμή δεν είναι κατ’ ανάγκη μέτρηση της πραγματικής αξίας. Η τιμή διαμορφώνεται μέσα στην αγορά. Επηρεάζεται από τη σπανιότητα, τη διαπραγμάτευση, τις προσδοκίες, τη φορολογία, το θεσμικό πλαίσιο και τις γενικότερες συνθήκες ανταλλαγής.
Το ίδιο αγαθό μπορεί να έχει διαφορετική τιμή σε διαφορετικό τόπο, σε διαφορετικό χρόνο ή κάτω από διαφορετικές συνθήκες αγοράς, χωρίς να έχει αλλάξει ουσιαστικά η παραγωγική του υπόσταση.
Αυτό σημαίνει ότι η τιμή εκφράζει σχέσεις ανταλλαγής — δεν μετρά από μόνη της την παραγωγική πραγματικότητα.
Το ίδιο ισχύει και για τα μεγάλα οικονομικά μεγέθη. Το ΑΕΠ, τα δημόσια έσοδα, τα δημοσιονομικά ελλείμματα, τα επιτόκια και τα νομισματικά μεγέθη αποτελούν σημαντικές πληροφορίες για τη λειτουργία της οικονομίας, όμως εξακολουθούν να αποτελούν κυρίως εργαλεία αναπαράστασης οικονομικών σχέσεων και όχι άμεσης αντικειμενικής παρατήρησης της ίδιας της παραγωγής.
Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο ερώτημα της οικονομικής επιστήμης δεν είναι μόνο πώς κατανέμεται ο πλούτος ή πώς αυξάνεται η ανάπτυξη, αλλά πρώτα:
Πώς παρατηρείται αντικειμενικά η οικονομική πραγματικότητα;
Διότι πριν από κάθε οικονομική θεωρία, προηγείται πάντοτε η ανάγκη της μέτρησης.